معرفی فیلم جوکر: جنون مشترک (Joker: Folie à Deux)

فیلم «جوکر: جنون مشترک» دنباله پرحاشیه و مورد انتظار فیلم جوکر ۲۰۱۹، اثری روان شناختی-موزیکال به کارگردانی تاد فیلیپس و با بازی واکین فینیکس و لیدی گاگا است. این فیلم داستان آرتور فلک را در تیمارستان آرکهام و رابطه پیچیده او با هارلی کویین را روایت می کند. بعد از موفقیت بی نظیر فیلم اول و انتظارات فضایی برای قسمت دوم، خیلی ها کنجکاو بودند ببینند تاد فیلیپس و تیمش چه خوابی برای آرتور فلک دیده اند. این دفعه قرار بود با یک جوکر متفاوت روبرو شویم، جوکری که وارد یک رابطه جنون آمیز می شود و البته، آواز هم می خواند.

فیلم جوکر: جنون مشترک؛ از نام تا اکران

راستش را بخواهید، اسم کامل فیلم یعنی Joker: Folie à Deux خودش کلی حرف برای گفتن دارد. «فولی اِ دو» یک اصطلاح پزشکی فرانسوی است که به جنون مشترک یا سندروم جنون القایی اشاره می کند. این یعنی وقتی دو نفر (معمولاً افراد نزدیک به هم) علائم جنون مشابهی را تجربه می کنند. این اسم به خوبی حال و هوای رابطه آرتور فلک و هارلی کویین را نشان می دهد.

تاد فیلیپس باز هم سکان کارگردانی را به دست گرفته و با اسکات سیلور فیلم نامه رو نوشته. ژانر فیلم هم که از قبل اعلام شده بود، تریلر روان شناختی اما این بار با چاشنی موزیکال! یه ترکیب عجیب و غریب که خیلی ها رو کنجکاو کرد. فیلم جوکر: جنون مشترک برای اولین بار در تاریخ ۴ سپتامبر ۲۰۲۴ (۱۴ شهریور ۱۴۰۳) در جشنواره فیلم ونیز به نمایش درآمد و بعدش هم از ۴ اکتبر ۲۰۲۴ (۱۳ مهر ۱۴۰۳) راهی سینماهای جهانی شد. این تاریخ دقیقاً همون تاریخ اکران قسمت اول بود، انگار فیلیپس می خواست با این کار، نوستالژی هواداران رو هم قلقلک بده. بودجه ساخت فیلم هم داستان خودش رو داشت؛ از اون ۶۰ میلیون دلار فیلم اول، رسیدیم به یه بودجه ۲۰۰-۱۹۰ میلیون دلاری برای این قسمت. خب، معلومه که لیدی گاگا و صحنه های موزیکال خرج زیادی داشتن!

نگاهی به خلاصه داستان: جنون آرتور و ورود هارلی کویین

داستان فیلم جوکر: جنون مشترک دو سال بعد از اتفاقات نفس گیر فیلم اول شروع می شه. آرتور فلک، همون جوکر معروف، حالا تو تیمارستان آرکهام بستریه. بعد از اون کشت و کشتار و شورش هایی که به پا کرد، الان منتظر دادگاهشه. وکیل آرتور، مریان استوارت، سعی داره با نشون دادن اختلال شخصیت چندگانه آرتور و اینکه جوکر مسئول جنایت ها بوده، ازش دفاع کنه.

آرتور فلک در آرکهام و دیدار با هارلی

آرتور تو کلاس های موسیقی درمانی آرکهام شرکت می کنه، جایی که برای اولین بار با یه بیمار دیگه به اسم هارلین کویینزل یا همون لی آشنا می شه. لی یه دختر مرموزه که ادعا می کنه هم محله ای آرتور بوده و پدری آزارگر داشته که تو یه تصادف کشته شده. اون حتی میگه بعد از آتیش زدن خونه والدینش، زندانی شده. لی، برعکس بقیه، به جای ترس، شیفته شخصیت جوکر و کارهایی که کرده، می شه. این دو نفر خیلی زود به هم نزدیک میشن و یه رابطه عجیب و غریب بینشون شکل می گیره که اسم فیلم هم از همین جا میاد: جنون مشترک.

تو یکی از صحنه ها، وقتی دارن برای بیماران فیلم نشون می دن، لی آتیش به پا می کنه. اون و آرتور سعی می کنن فرار کنن، اما دستگیر می شن و آرتور می ره تو انفرادی. لی، که ممکنه تحت تاثیر آرتور قرار گرفته باشه، آزاد می شه ولی قول میده که تو دادگاهش حاضر بشه. طرفداران جوکر هم که هنوز تو شهر گاتهام سر و صدا می کنن و سعی دارن جوکر رو آزاد کنن. خلاصه، یه داستان پیچیده و پر از جنون در انتظارمونه.

بازیگران و عوامل پشت صحنه: ستاره هایی در دنیای جوکر

خب، بریم سراغ کسانی که این داستان جنون آمیز رو به تصویر کشیدن. قطعاً مهم ترینشون واکین فینیکس هست که دوباره برگشته تا نقش آرتور فلک / جوکر رو بازی کنه. واقعاً باید بهش دست مریزاد گفت، چون بازی خیره کننده اش تو قسمت اول، استانداردها رو خیلی بالا برد.

اما ستاره جدید فیلم، کسی نیست جز لیدی گاگا که نقش دکتر هارلین کویینزل / هارلی کویین رو بازی می کنه. انتخاب گاگا با اون سابقه موزیکالش، از همون اول نشون داد که قرار نیست با یه فیلم معمولی طرف باشیم. بقیه بازیگرای اصلی هم شامل زازی بیتس (در نقش سوفی داموند، همسایه آرتور از فیلم اول)، برندن گلیسن، کاترین کینر، و استیو کوگان هستن که هر کدوم به نوعی به داستان اضافه شدن.

از عوامل پشت صحنه هم نباید غافل شد:

• کارگردان: تاد فیلیپس
• فیلمنامه نویسان: تاد فیلیپس و اسکات سیلور
• مدیر فیلمبرداری: لورنس شر
• تدوینگر: جف گروث
• آهنگساز: هیلدور گودنادوتیر (که برای فیلم اول هم موسیقی ساخته بود و جایزه اسکار گرفت)

حضور دوباره هیلدور گودنادوتیر نشون دهنده اینه که موسیقی باز هم قراره نقش پررنگی تو حال و هوای فیلم داشته باشه، مخصوصاً با توجه به موزیکال شدنش.

داستان ساخت فیلم: از ایده تا پرده سینما

همون طور که می دونید، فیلم جوکر (۲۰۱۹) قرار بود یه فیلم مستقل و تک قسمتی باشه. تاد فیلیپس و واکین فینیکس هم اولش خیلی تمایلی به ساخت دنباله نداشتن. اما خب، وقتی فیلم اول نزدیک به یک میلیارد دلار فروخت و کلی جایزه برد (از جمله اسکار بهترین بازیگر برای فینیکس)، وسوسه ساخت قسمت دوم خیلی قوی شد.

شکل گیری ایده جوکر ۲

داستان از جایی شروع شد که فینیکس تو مصاحبه ای گفت نمی تونه از فکر کردن به جوکر دست برداره و دوست داره ببینه چه کارهای دیگه می شه با این شخصیت کرد. یه شایعه هم هست که فینیکس خودش یه شب خواب می بینه که تو صحنه داره جوک میگه و آواز می خونه و همین جرقه ساخت یه دنباله موزیکال رو تو ذهن فیلیپس می زنه. اوایل نوامبر ۲۰۱۹، خبرهایی از ساخت دنباله جوکر منتشر شد، اما ددلاین هالیوود اون ها رو تکذیب کرد و گفت هنوز هیچ مذاکره جدی ای انجام نشده. فیلیپس هم خودش تایید کرد که با برادران وارنر صحبت هایی کرده، اما هنوز هیچی قطعی نیست. اون حتی گفته بود که دلش می خواست یه فیلم بتمن تو این گاتهام ببینه و اینکه چه نوع بتمنی از این شهر بیرون میاد.

اعلام رسمی و چالش ها

بلاخره تو ژوئن ۲۰۲۲، تاد فیلیپس به صورت رسمی اعلام کرد که دنباله جوکر با عنوان جوکر: جنون مشترک در حال ساخته و فیلم نامه اش رو هم خودش و اسکات سیلور نوشتن. همین ماه بود که خبر پیوستن لیدی گاگا به عنوان هارلی کویین و موزیکال بودن فیلم، حسابی سر و صدا کرد. گاگا هم خیلی زود این خبر رو تایید کرد و گفت که برای این نقش خیلی هیجان زده است.

چالش های ساخت هم کم نبود. بودجه فیلم به طرز چشمگیری افزایش پیدا کرد. از ۶۰ میلیون دلار فیلم اول، رسیدیم به یه چیزی حدود ۱۹۰ تا ۲۰۰ میلیون دلار! این افزایش بودجه به خاطر دستمزد بالای بازیگران (واکین فینیکس برای این فیلم ۲۰ میلیون دلار گرفت، در حالی که برای فیلم اول ۴.۵ میلیون دلار گرفته بود) و البته هزینه های مربوط به صحنه های موزیکال و تولید بزرگ تر بود. فیلمبرداری هم از دسامبر ۲۰۲۲ شروع شد و تا آوریل ۲۰۲۳ ادامه داشت. لس آنجلس هم یکی از لوکیشن های اصلی فیلمبرداری بود. نکته جالب دیگه اینکه، جیمز گان (مدیرعامل دی سی استودیوز) هم به عنوان تهیه کننده اجرایی تو این پروژه حضور داشت و روی مراحل پساتولید و جلوه های ویژه نظارت می کرد.

واقعاً باید گفت که جرئت تاد فیلیپس برای تبدیل کردن یک تریلر روان شناختی تاریک به یک موزیکال، در نوع خودش ستودنیه، حتی اگه نتیجه نهایی بحث برانگیز باشه.

موسیقی و جنبه موزیکال: نقطه عطف یا چالش بزرگ برای Joker 2؟

یکی از بزرگترین شوک ها و البته کنجکاوی های فیلم جوکر: جنون مشترک، موزیکال بودنشه. تصور کنید همون آرتور فلک افسرده و درهم شکسته، حالا با هارلی کویین، قرار بود آواز بخونه و شاید هم برقصه! این تغییر ژانر، از همون اول کلی بحث و جدل به راه انداخت. خیلی ها نگران بودن که این ژانر موزیکال، به عمق و تاریکی فیلم اول لطمه بزنه.

چرا موزیکال؟

تاد فیلیپس خودش می گفت که هدفش از این کار، ارائه تجربه ای متفاوت و تازه بود. اون اعتقاد داشت که تماشاگران جوان، ممکنه از دنباله های کلیشه ای و قراردادی خسته شده باشن و دنبال یه چیز جدید باشن. ایده همراه شدن یه جوکر مونث با آرتور، اون هم به شکل موزیکال، از جایی شروع شد که فینیکس خودش دوست داشت تو این تانگوی روان پریشانه (به قول فیلیپس) کنارش باشه.

حضور لیدی گاگا در نقش هارلی کویین، این جنبه موزیکال رو پررنگ تر هم می کرد. گاگا، با سابقه درخشانش تو موسیقی، باید نقش هارلی رو طوری بازی می کرد که آواز خوندنش طبیعی و در راستای شخصیت باشه. خودش می گفت که باید مهارت خوانندگی اش رو حذف می کرد و طوری آواز می خوند که انگار لی (هارلین کویینزل) از تکنیک های خوانندگی چیزی نمی دونه. فیلیپس هم تاکید کرده بود که شخصیت ها نباید مثل خواننده های حرفه ای به نظر بیان، بلکه باید آواز خوندنشون با اضطراب و صادقانه حس بشه، انگار که احساساتشون از طریق موسیقی فوران می کنه.

در واقع، موسیقی تو این فیلم فقط یه عنصر تزئینی نیست؛ بلکه قراره یه ابزار برای بیان جنون، احساسات و دنیای درونی آشفته آرتور و هارلی باشه. مثل آینه ای که هرج و مرج ذهنی اون ها رو به مخاطب نشون می ده. حتی آلبوم همراهی هم به اسم هارلکوئین توسط لیدی گاگا منتشر شد که خودش نشون دهنده اهمیت موسیقی تو این پروژه هست.

ارتباط با دنیای DC و بتمن: داستانی مستقل در DC Elseworlds

یکی از سوالات همیشگی طرفداران دی سی اینه که آیا جوکر تاد فیلیپس به دنیای بزرگتر DC ربطی داره یا نه؟ خبر خوب (یا بد، بستگی به دیدگاهتون داره) اینه که تاد فیلیپس از همون اول مشخص کرده بود که این فیلم یه روایت کاملاً مستقل از دنیای سینمایی اصلی DC هست.

جوکر: جنون مشترک هم مثل قسمت اول، تو دسته بندی DC Elseworlds قرار می گیره. این یعنی داستان های که خارج از خط داستانی اصلی و جهان سینمایی مشترک DC روایت می شن. پس، انتظار نداشته باشید که تو این فیلم سر و کله بتمن پیدا بشه یا به اتفاقات دیگه دنیای دی سی ربطی داشته باشه. فیلیپس تو مصاحبه هاش بارها تاکید کرده که دنیای جوکر خودش یه برداشت مجزا از این شخصیت هست و مستقل از برنامه های کلی DC. این رویکرد به کارگردان آزادی عمل بیشتری می ده تا داستان خودش رو بدون محدودیت های دنیای کمیک بوکی روایت کنه.

بازخوردها و واکنش های اولیه: جنجالی تر از آنچه تصور می شد؟

بعد از اکران جهانی فیلم در جشنواره ونیز و بعدش هم در سینماها، واکنش ها به جوکر: جنون مشترک حسابی بحث برانگیز شد. خیلی ها انتظار یه شاهکار دیگه رو داشتن، اما خب، نظر منتقدان و تماشاگران خیلی با هم فرق داشت.

نظر منتقدان: ترکیبی از تحسین و انتقاد

منتقدان تو دنیا، نظرات خیلی متفاوتی درباره فیلم داشتن. از یه طرف، بازی واکین فینیکس و لیدی گاگا حسابی مورد تحسین قرار گرفت. خیلی ها گفتن که شیمی بینشون عالیه و بازیشون درجه یکه. جلوه های بصری، طراحی صحنه و موسیقی فیلم هم نقاط قوتش به حساب می اومد. اما از طرف دیگه، انتقادهای تندی هم به فیلم نامه وارد شد. خیلی ها فیلم نامه رو ضعیف، شخصیت پردازی رو ناکافی و ریتم فیلم رو کند و طولانی دونستن. بعضی ها هم گفتن که جنبه موزیکال به درستی تو داستان ادغام نشده و به جای اینکه به فیلم کمک کنه، بهش ضربه زده.

جدول زیر یه نگاه کلی به امتیازات فیلم در سایت های معتبر بندازید:

نام سایت	امتیازدهنده ها	امتیاز میانگین	توضیحات
IMDb	کاربران	۵.۳ از ۱۰	بر اساس حدود ۲۹ هزار رای (متغیر)
متاکریتیک	منتقدان برتر	۴۵ از ۱۰۰	نشانگر نقدهای مختلط یا متوسط
راتن تومیتوز	عموم منتقدان	۳۳٪ مثبت	میانگین امتیاز ۴.۹/۱۰

همون طور که می بینید، امتیازات نسبتاً پایینه. خصوصاً نمره D از CinemaScore توسط تماشاگران (که پایین ترین نمره برای یه فیلم کمیکیه) نشون می ده که خیلی ها از فیلم راضی نبودن.

نظر تماشاگران: دل تنگی برای جوکر سابق

تماشاگران هم، مثل منتقدان، نظرات متفاوتی داشتن. خیلی ها احساس می کردن که جوکر: جنون مشترک نتونسته اون حس و حال فیلم اول رو منتقل کنه. فیلم اول با اون حال و هوای اعتراضی و نزدیک شدنش به درد و رنج طبقه فرودست، حسابی با مخاطب ارتباط برقرار کرده بود. اما تو این قسمت، جوکر دیگه اون نماد اعتراض و آشوب اجتماعی نیست، بلکه بیشتر درگیر یه جنون مشترک عاشقانه با هارلیه. این تغییر مسیر باعث شد خیلی از طرفدارانی که منتظر دیدن دوباره خودشان در هیئت جوکر بودن، ناامید بشن.

حاشیه ها و نکات جالب از Joker: Folie à Deux

خب، بریم سراغ یه سری حاشیه ها و چیزای باحال دیگه که شاید کمتر شنیده باشید:

• دستمزد نجومی فینیکس: همون طور که گفتیم، واکین فینیکس برای بازی تو این فیلم ۲۰ میلیون دلار گرفت که نسبت به قسمت اول (۴.۵ میلیون دلار) یه افزایش چشمگیره. لیدی گاگا هم دستمزد بالایی دریافت کرد.
• معنی Folie à Deux: این اصطلاح فرانسوی به جنون مشترک یا جنون دو نفر اشاره داره. تو روان پزشکی، وقتی دو نفر علائم روان پریشی مشابهی رو تجربه می کنن که معمولاً یکی از اون ها به دیگری القا شده. این اسم واقعاً هوشمندانه انتخاب شده و کاملاً با رابطه آرتور و هارلی جور در میاد.
• اولین تصاویر: اولین عکس های رسمی از فیلم که تو جولای ۲۰۲۳ منتشر شد، واکین فینیکس رو با گریم سنگین و موهای بلند نشون می داد که حسابی تو شبکه های اجتماعی سروصدا کرد.
• فیلمبرداری در لس آنجلس: با اینکه گاتهام شهر خیالیه، اما بخش های زیادی از فیلمبرداری تو لس آنجلس انجام شد.
• فضای تاریک و واقع گرایانه: تاد فیلیپس گفته که حتی با وجود موزیکال شدن، فیلم جوکر: جنون مشترک هم مثل قسمت اول، فضای تاریک و واقع گرایانه اش رو حفظ کرده.

تحلیل عمیق تر: چرا جنون مشترک بحث برانگیز شد؟

جوکر: جنون مشترک از همون اول تا همین الان که اکران شده، یه فیلم بحث برانگیزه. خیلی ها می پرسن که چرا نتونست به اندازه فیلم اول موفق بشه و این همه نقد منفی گرفت؟ بیاین با هم یه نگاه عمیق تر به این قضیه بندازیم.

مقایسه با فیلم اول: از آشوب اجتماعی تا جنون عاشقانه

تفاوت های بین جوکر ۲۰۱۹ و جوکر: جنون مشترک خیلی زیاده. فیلم اول، بیشتر یه نقد اجتماعی تند و تیز بود. آرتور فلک، نمادی از یه آدم طرد شده و تحت فشار بود که به خاطر سیستم فاسد و بی عدالتی ها، تبدیل به جوکر می شد و مردم رو هم با خودش همراه می کرد. اون فیلم، صدای نسل ها و طبقاتی بود که از وضعیت جامعه ناراضی بودن. جوکر اونجا یه قهرمان ناخواسته بود، یه آنارشیست که شورش به پا می کرد.

اما تو قسمت دوم، این تماتیک تا حد زیادی تغییر کرده. فیلم جوکر: جنون مشترک بیشتر روی رابطه آرتور و هارلی و اون جنون مشترکشون تمرکز داره. جوکر اینجا دیگه اون نماد اعتراض نیست، بلکه یه کاراکتر سرگردان و عاشقه که درگیر احساسات خودش با هارلی شده. این تغییر مسیر از یه داستان آشوب اجتماعی به یه داستان عاشقانه (البته از نوع جنون آمیز)، برای خیلی از طرفدارا قابل هضم نبود. اون ها از جوکر، یه جوکر کنش گر و شورشی می خواستن، نه یه جوکر عاشق پیشه که تو تیمارستان آواز می خونه!

تغییر ژانر به موزیکال هم که دیگه تیر خلاص بود! درسته که لیدی گاگا بازیگر بزرگیه و صدای فوق العاده ای داره، اما خیلی ها معتقدن که موزیکال بودن به داستان و عمق فیلم ضربه زده. صحنه های موزیکال به جای اینکه به روایت کمک کنن، گاهی اوقات زیادی به نظر می رسن و باعث می شن ریتم فیلم کند بشه.

بررسی فیلمنامه و شخصیت پردازی

یکی از بزرگترین نقاط ضعف جوکر: جنون مشترک از نظر منتقدان، فیلمنامه اش بود. خیلی ها می گفتن که منطق روایی و حفره های داستانی تو فیلم زیاده. مثلاً، شخصیت پردازی هارلی کویین یه جورایی عجولانه و ناکافیه. اینکه چطور یه روان پزشک به این سرعت عاشق آرتور می شه و بهش می پیونده، برای خیلی ها قانع کننده نبود. هارلی فیلیپس، اون هارلی کویین دیوانه و با بک گراند قوی کمیک ها نیست، بلکه بیشتر شبیه یه تیپ از یه زن عاشقه که انگار همینجوری وارد زندگی آرتور شده.

تغییر مسیر ناگهانی جوکر تو دادگاه هم یکی دیگه از نقاط ضعف فیلمنامه بود. جایی که جوکر یکهو میگه جوکری در کار نیست، فقط خودمم!. این تغییر بدون هیچ پیش زمینه دراماتیک قوی، مخاطب رو گیج می کنه و حس می کنی که فیلمنامه یهو راهش رو گم کرده. به نظر می رسه که خود فیلیپس هم دیگه نمی دونه از جوکرش چی می خواد.

«جوکر در جنون مشترک، دیگر یک شخصیت نیست بلکه او یک تیپ است، کارکتری سرگردان که میان وکیل و معشوقه اش پاندول گونه حرکت می کند.»

این نقل قول از یکی از منتقدان، به خوبی نشون می ده که چقدر شخصیت جوکر تو این فیلم از اون جوکر قدرتمند و تاثیرگذار فیلم اول فاصله گرفته.

بازیگران: نقطه قوت فیلم

با همه این انتقادها، بازی واکین فینیکس و لیدی گاگا همچنان نقطه قوت اصلی فیلم محسوب میشه. فینیکس باز هم تونسته عمق جنون و رنج آرتور رو به تصویر بکشه و لیدی گاگا هم، با وجود چالش های نقش، بازی قابل قبولی ارائه داده. شیمی بینشون حس می شه و لحظات مشترکشون، حتی اگه موزیکال باشن، جذابیت های خاص خودشون رو دارن. اما خب، حتی بازی های قوی هم نتونستن فیلمنامه ضعیف رو نجات بدن.

نتیجه گیری: آیا جوکر: جنون مشترک ارزش دیدن دارد؟

خب، به انتهای بررسی فیلم جوکر: جنون مشترک رسیدیم. این فیلم، بدون شک یکی از بحث برانگیزترین دنباله های سینمایی سال های اخیر بود. از یک طرف، بازی های درخشان واکین فینیکس و لیدی گاگا، طراحی صحنه و جلوه های بصری خیره کننده، و موسیقی هیلدور گودنادوتیر، نقاط قوت فیلم به حساب میان.

اما از طرف دیگه، تغییر ژانر به موزیکال، ضعف های فیلمنامه، و دور شدن از تماتیک آشوب اجتماعی فیلم اول، باعث شد که خیلی از منتقدان و تماشاگران از فیلم ناامید بشن. به نظر میاد که تاد فیلیپس این بار ریسک بزرگی کرده، ریسکی که برای خیلی ها نتیجه خوبی نداشته.

آیا این فیلم به عنوان یه اثر مستقل ارزش دیدن داره؟ اگه شما از طرفداران سرسخت فیلم اول هستید و انتظار یه جوکر مشابه رو دارید، ممکنه جوکر: جنون مشترک شما رو ناامید کنه. اما اگه دنبال یه تجربه سینمایی متفاوت، جاه طلبانه، و البته عجیب و غریب هستید، و از ژانر موزیکال هم بدتون نمیاد، شاید بتونید ازش لذت ببرید. این فیلم بیشتر از اینکه یه دنباله مستقیم باشه، یه تفسیر جدید از دنیای جوکر و هارلی کویین رو ارائه میده.

در نهایت، جوکر: جنون مشترک یه فیلمی نیست که همه دوستش داشته باشن، اما خب، حرف های زیادی برای گفتن و بحث کردن داره. شاید بهترین کار این باشه که خودتون فیلم رو ببینید و بعد قضاوت کنید.

متن شما به پایان رسید.